Esplorante ĉi tiun temon, mi renkontis terminologian ĥaoson. Mi evitos problemajn terminojn, sed mi devas mencii ke la signifoj de gramatikaj terminoj, almenaŭ por la angla, ofte varias inter aŭtoroj.
En la unua eseo, gramatikaj terminoj por anglolingvaj tensoj estas netradukitaj, sed ĉi tie ili estas tradukitaj. Ĉi tie, Past = Preterito, kaj Progressive = Imperfekta.
Opinioj varias, sed laŭ la multaj fontoj, anglaj verboj havas tri modojn:
Bv. rimarki: Iuj anglaj gramatikistoj nomas la modon de nerealaj kondiĉoj (If I were rich...) 'conditional mode'. Aliaj konsideras ĉi tion parto de la subjunktiva modo. Mi sekvas la terminologion de la dua grupo.
Indicative (Indikativo) Imperative (Imperativo) Subjunctive (Subjunktivo)
Esperanto ankaŭ havas tri modojn:
IndikativoMi diskutos la signifojn de la ĉi tiuj terminoj sube. Plena Analiza Gramatiko (ĉi poste PAG) difinas Esperantajn modojn en sekcio 96.
Volitivo
Kondicionalo
He was wearing a blue shirt. → Li portis bluan ĉemizon.Indikativaj verboj havas diversajn tempojn, aspektojn, kaj voĉojn. (Ĉiuj ekzemplofrazoj en la unua eseo estas indikativaj.) Anglaj indikativaj verboj fariĝas indikativaj en Esperanto, kiel la supra ekzemploj montras.
Was he wearing a blue shirt? → Ĉu li portis bluan ĉemizon?
The money was stolen → La mono estis ŝtelita.
What are you going to do? → Kion vi faros?
Go now! → Iru nun! (ordono)La formo de la angla imperativo estas sama al la infinitivo (to be, to go, to see), sen 'to'.
Please visit us soon. → Bonvole vizitu nin baldaŭ. (peto)
En anglolingvo kaj en Esperanto, kiam la subjekto de imperativa verbo estas duapersona pronomo (you, vi), oni kutime forlasas ĝin.
Kiam la subjekto estas unuapersona aŭ triapersona, anglolingvo esprimas la imperativan modon per la helpverbo let.YouFollow me. →ViSekvu min.
Let's dance. (Let us dance.) → Ni dancu.Oni vidos poste ke la distingo inter imperativo kaj subjunktivo ne estas tute klara.
Let them wait. → Ili atendu.
Kisu min. (peto)Oni devas traduki anglan imperativon per volitivo, sed ne ĉiam eblas fari inverse. Esperanta volitivo tradukiĝas foje per imperativo, foje per infinitivo, kaj foje helpe de moda helpverbo.
Ni volas ke ili estu kontentaj. (volo/espero)
Mi nepre venku. (volo)
Kion mi faru? (demando pri propra volo)
Kisu min. → Kiss me.(Modaj helpverboj estas traktitaj en la tria eseo de ĉi tiu serio, Helpverboj.)
(imperativo: kiss)Ni volas ke ili estu kontentaj. → We want them to be content.
(infinitivo: to be)Mi nepre venku. → I absolutely must win.
(moda helpverbo: must)Kion mi faru? → What should I do?
(moda helpverbo: should)
Subjunktiva modo esprimas ordonojn, postulojn, petojn, proponojn, dezirojn, kaj esperojn. En kondiĉaj frazoj ĝi montras ke la parolanto konsideras la propozicion imagita, kontraŭfakta, aŭ malprobabla. Komparu la subjunktivon kun la indikativo:
La indikativa frazo esprimas fakton; la subjunktiva frazo esprimas esperon.
God blesses you. → Dio benas vin. (indikativa modo) God bless you. → Dio benu vin. (subjunktiva modo)
Ĉi tiu eseo diskutas kvar subjunktivajn verboformojn:
Present Subjunctive (Prezenca Subjunktivo) Past Subjunctive (Preterita Subjunktivo) Past Perfect Subjunctive (Perfekta Preterita Subjunktivo) Future Subjunctive (Futura Subjunktivo)
May she live in our hearts. → Ŝi vivu en niaj koroj.Prezenca subjunktivo pli ofte troviĝas en subpropozicioj.
May your troubles be few. → Viaj zorgoj estu malmultaj.
God bless you. → Dio benu vin.
So be it. → Tiel estu.
I suggest that you be prompt. → Mi konsilas ke vi estu akurata.Kvankam oni nomas ĉi tiun verboformon 'prezenca', ĝi fakte ne specifigas tempon. Gramatikistoj nomas ĝin prezenca ĉar ĝi similas, laŭforme, al prezenca indikativo. Pli precize, la formo de prezenca subjunktivo estas sama al tiu de imperativo.The judge demanded that the defendant answer.
→ La juĝisto postulis ke la akuzito respondu.
Nun interesa demando leviĝas: se subjunktivo povas esprimi ordonojn kaj postulojn en subpropozicioj, kiel la supra ekzemplofrazo montras, kaj imperativo esprimas ordonojn kaj postulojn en sendependaj propozicioj, kaj la formo de prezenca subjunktivo estas sama al imperativo, kio estas la diferenco inter prezenca subjunktivo kaj imperativo?
Laŭ mia opinio, en moderna anglolingvo, apenaŭ estas diferenco. Imperativo ŝajnas esti speciala kazo de prezenca subjunktivo. Tamen, en neaj verboformoj estas klara diferenco; imperativo bezonas la helpverbon 'do':
We request that you not smoke. → Ni petas ke vi ne fumu. (prezenca subj.)Traduku prezencan subjunktivon, kaj imperativon, per volitivo (-u).
Do not smoke. → Ne fumu. (imperativo)
Kvankam ĝi ŝajnas esti preterita tenso, preterita subjunktivo ne indikas pasintan tempon. Ĝi montras ke propozicio estas nereala, kontraŭfakta.
Konsideru ĉi tiujn frazojn:
1. It is time that you knew the truth. → Jam estas tempo ke vi sciu la veron.En frazo 1, la verbo knew estas preterita subjunktiva, sed ĝia propozicio ne parolas pri pasinteco; ĝi estas prezenca. Ĉi tiu subjunktivo esprimas deziron (vi sciu), kiu estas kontraŭfakta (vi ne scias).
2. I wish that she were here. → Mi deziras ke ŝi estu ĉi tie.
Same, en frazo 2, were ne indikas pasintan tempon. Ĝi esprimas deziron (ŝi estu ĉi tie), kiu estas kontraŭfakta (ŝi ne estas ĉi tie).
Kvankam la deziroj de supraj frazoj estas kontraŭfaktaj, ne traduku per kondicionalo (-us); traduku per volitivo (-u).
Preterita subjunktivo estas ofte uzata en kondiĉaj frazoj.
3. If I knew the secret, I would tell you.Kiel en frazoj 1 kaj 2, la preterita subjunktivo de frazo 3 esprimas ke la subpropozicio estas nereala, kontraŭfakta (mi ne scias la sekreton). La tempo de la se-propozicio estas prezenca, ne preterita. Ĉar temas pri nereala kondiĉo, traduku per Esperanta kondicionalo (-us).
→ Se mi scius la sekreton, mi dirus al vi.
Kondiĉaj frazoj estas traktitaj pli detale sube.
Estas utile kompari kun la preterita subjunktivo.
1. I wish that she were here. → Mi deziras ke ŝi estu ĉi tie.Frazo 1 esprimas kontraŭfaktan deziron pri nuna tempo. Kvankam la verboformo de la subpropozicio (she were here) estas nomata 'preterita subjunktivo', la tempo de la subpropozicio estas prezenca. Frazo 2 esprimas kontraŭfaktan deziron pri pasinta tempo. Kvankam la verboformo de la subpropozicio (she had been here) estas nomata 'perfekta preterita subjunktivo', aŭ 'perfekta subjunktivo', la tempo de la subpropozicio estas preterita.
2. I wish that she had been here. → *Mi deziras ke ŝi estu estinta ĉi tie.
La laŭvorta traduko de 'had been' estas 'estu estinta', sed ĉi tio ŝajnas nenatura en Esperanto. Estas pli bone revortumi la tutan frazon ĉi tiel:
3. I wish that she had been here. → Mi bedaŭras ke ŝi ne estis ĉi tie.Nun konsideru:
4. He looked as though he had been in a fight.En frazo 4, la konjunkcio 'as though' (= as if) enkondukas imagitan, nerealan propozicion pri pasinteco (li fakte ne estis en pugnobatalo). Ĉi tie, la subjunktivo ne esprimas deziron. Traduku per kondicionalo (-us).
→ Li aspektis kvazaŭ li estus en pugnobatalo.
Kompreneble, perfekta preterita subjunktivo plej ofte troviĝas en kondiĉaj frazoj, por indiki nerealan situacion en pasinteco. Traduku per kondicionalo:
5. If I had waited for them, I would have been late too.Rimarku: Multaj Esperantistoj tradukus la verbon de frazo 5 per 'estus atendinta', por klare indiki ke temas pri pasinteco. Tio estas akceptebla, sed mi opinias ke simpla kondicionalo ankaŭ estas pravigebla. Ĉi tiu temo estas diskutita pli detale en la sekcio pri kondiĉaj frazoj.
→ Se mi atendus ilin, mi ankaŭ estus malfrua.
La futura subjunktivo havas du formojn: la verbo were plus infinitivo, kaj la moda helpverbo should plus infinitivo (sen to).
If you were to leave me, it would break my heart.En la supra frazo, la rezult-propozicio enhavas la verbon would, kiu indikas nerealan kondiĉon; traduku per kondicionalo.
→ Se vi forlasus min, tio rompus mian koron.
Kvankam la tempo de la propozicio estas futura, bonvolu ne traduki per 'estus forlasonta'. Ĉi tiu kunmetita verboformo estas tro peza kaj ne necesa.
If you should terminate your contract without notice,La verbo will en la rezult-propozicio indikas ke temas pri reala kondiĉo. (Estas ebleco ke la subskribanto finos la kontrakton sen averto.) Tial, traduku ambaŭ la se-propozicion kaj la rezult-propozicion per indikativaj verboj (finos, perdos).
you will lose your deposit.
→ Se vi finos vian kontrakton sen averto, vi perdos vian antaŭpagon.
Rimarku: La helpverbo should ofte esprimas mildan devon, sed estus erare traduki la supran verboformon per 'devus fini' aŭ 'devos fini'.
Iuj anglaj gramatikistoj uzas la terminon 'conditional mood' (= kondicionalo), por difini la modon de nerealaj propozicioj en anglolingvo, sed aliaj simple inkluzivas ĉi tiun rolon sub la modo subjunctive.
Kondicionalo estas plej ofte uzata en kondiĉaj frazoj, kiel tiuj ĉi sube:
Se la fotilo estus malpli kosta, mi aĉetus ĝin.Ĉi tiu uzo de kondicionalo estas pli detale diskutita sube, en la sekcio pri kondiĉaj frazoj.
(La fotilo estas multekosta.)Oni eble pardonus lin, se li petus pardonon.
(Li ne petas/petis pardonon.)
En Esperanto, kiel en la angla kaj verŝajne aliaj lingvoj, oni uzas kondicionalon por ĝentilaj petoj kaj esperoj.
Would you like to dance? → Ĉu vi ŝatus danci?La deziro por biero (aŭ danco) ne estas imagita, sed la kondicionala modo havas nuancon de dubo, kiu estas malpli postulema, kaj tial pli ĝentila ol indikativa verbformo.
I would like a beer. → Mi dezirus bieron.
La kondicionalaj verboj 'devus', 'povus', kaj 'volus' povas indiki nerealan propozicion, sed ili ofte indikas ke la propozicio estas neplenumita. Ĉi tio estas diskutita en la eseo pri helpverboj.
If I were you, I would study harder. → Se mi estus vi, mi studus pli forte.Oni povas libere ŝanĝi la ordon de la propozicioj, kaj oni povas forlasi la se-propozicion, kiam la signifo estas klara. (I would study harder.)Unless you study harder, you will fail.
→ Se vi ne studos pli forte, vi malsukcesos.
Estas du specoj de kondiĉoj: realaj kondiĉoj kaj nerealaj kondiĉoj. En realaj kondiĉoj, la parolanto ne scias ĉu la se-propozicio estas vera aŭ ne, sed tio estas ebla, aŭ eĉ probabla. En frazoj de nereala kondiĉo, la parolanto scias, aŭ kredas, ke la se-propozicio estas falsa. Ĝi estas kontraŭfakta, aŭ imagita. Komparu:
If it rains, I will drive to the store. → Se pluvos, mi aŭtos al la vendejo.En la unua frazo, ekzistas vera ebleco de pluvo. La frazo esprimas realan kondiĉon. En la dua, mi ne havas aŭton. La situacio estas imagita, do, nereala.If I had a car, I would drive to the store.
→ Se mi havus aŭton, mi aŭtus al la vendejo.
PAG diskutas ĉi tiun distingon en sekcio 257 pri supozaj subpropozicioj. Tie, PAG distingas inter kvar kazoj: reala, teoria, ebla kaj fiktiva. Por la celoj de ĉi tiu eseo, nur la distingo inter reala kaj nereala gravas. Se vi legos PAGon, bonvolu koncentriĝi sur la kazo ebla kaj la kazo fiktiva (sekcio 257, 3 kaj 4).
Kvankam estas du bazaj specoj de kondiĉo, reala kaj nereala, en angla gramatiko, oni tradicie difinas tri specojn de kondiĉaj frazoj, por situacioj kiuj estas:
1. - eblaj aŭ probablaj, nun aŭ estontece. (realaj kondiĉoj)La diferenco inter speco 2 kaj 3 estas nur diferenco de tempo.
2. - kontraŭfaktaj aŭ malprobablaj nun. (nerealaj kondiĉoj)
3. - kontraŭfaktaj en pasinteco. (nerealaj kondiĉoj)
Konsideru ĉi tiujn ekzemplojn:
1. If Paul tries, he will succeed. → Se Paŭlo provos, li sukcesos.En frazo 1, la vidpunkto de la parolanto estas ke Paŭlo eble provos. Ĉar estas ebleco, temas pri kondiĉo de speco 1. Rimarku ke en la angla frazo, la se-propozicio estas prezenca indikativa (tries), kaj la rezultopropozicio estas futura indikativa (will succeed). En Esperanto, ambaŭ propozicioj devas esti en la sama tempo, ambaŭ futuraj aŭ ambaŭ prezencaj, depende de la celita signifo.
2. If Paul tried, he would succeed. → Se Paŭlo provus, li sukcesus.
3. If Paul had tried, he would have succeeded.
→ Se Paŭlo provus, li sukcesus.
En frazo 2, la parolanto dubas ĉu Paŭlo provos, aŭ eble scias ke li ne provos. La situacio estas hipoteza, imagita: speco 2.
En nerealaj se-propozicioj, anglolingvo uzas subjunktivon, ĉikaze preteritan subjunktivon. La formo de la preterita subjunktivo estas sama al la preterita indikativo, kun unu escepto: anstataŭ was, la preterita subjunktivo de la verbo 'to be' estas were. Tamen, multaj angloparolantoj simple uzas was en la se-propozicio. Opinioj pri tio varias, sed en formala teksto, la uzo de was por nereala kondiĉo estas ĝenerale konsiderata eraro. Komparu:
If I were rich I would buy a boat. (Ĝusta)Bonvolu rimarki: Kvankam la verboformo de la se-propozicio nomiĝas preterita subjunktivo, la senco de la frazo estas prezenca. Ĝi parolas pri nuna imagita situacio.
*If I was rich I would buy a boat. (Yuck!)
Ĉe la Esperanta flanko oni rimarkas us-verbojn. La us-modo nomiĝas kondicionalo. Kondicionalo, same kiel la angla subjunktivo, estas uzata por esprimi nerealan, hipotezan situacion en se-propozicio. Esperanto ankaŭ uzas kondicionalon en la rezulto-propozicio, kie la angla uzas modan helpverbon (should, would, ktp.).
La tria frazo estas, kiel vi jam divenis, kondiĉa frazo de speco 3. Temas pri nereala, imagita situacio en pasinteco. La parolanto scias ke Paŭlo ne provis, sed imagas la malon.
La verboformo en la se-propozicio estas perfekta preterita subjunktivo, kiu estas identa laŭforme kun la perfekta preterito de la indikativo. Simile al speco 2, rimarku ke kvankam la formo de la subjunktivo estas perfekta preterito, la tempo de la tuta frazo estas simpla preterito. La frazo parolas pri imagita situacio en la pasinteco, ne pri situacio kiu okazis antaŭ alia.
En anglaj gramatikoj kiuj evitas diskuti modojn kaj subjunktivon, oni klarigas ke por fari kontraŭfaktan kondiĉan frazon, oni movas la tenson de la verbo unu paŝon en pasintecon, kaj anstataŭigas was per were. Tiel, prezenca formo fariĝas preterita, tamen la senco de la frazo restas prezenca. Preterita formo fariĝas perfekta preterita, tamen la senco de la frazo restas preterita.
Nun, pri tradukado: Rimarku ke mia traduko por frazo 3 estas sama al mia traduko por frazo 2. Mi tradukis per simpla kondicionalo. Kvankam tio eble ŝokas la lingvosenton de iuj, ĝi estas pravigebla. Esperanta kondicionalo ne montras tempon. Oni povas indiki tempon per participoj, -inta kaj -anta, sed oni prefere evitu kunmetitajn formojn en aktivaj propozicioj. Oni komprenu la tempon laŭ la kunteksto de la frazo.
Tamen, iuj preferas indiki tempon per kunmetita formo. Ili tradukus la frazon ĉi tiel:
Se Paŭlo estus provinta, li estus sukcesinta.En pasiva verboformo, kompreneble, oni devas uzi participon:
Se la ideo estus provita...PAG forte malrekomendas simplan kondicionalon por pasinta kondiĉo: Mi citas el sekcio 257-4.
"Z. kaj slavaj verkistoj ofte uzas kondicionalon simplan anstataŭ perfektan. Tio neniel estas aprobebla, ĉar ĝi ofte estigas konfuzon pri la tempo. Ekzemple: se la esp-istaro konjektus, ke la Delegacio havas la rajton reformi, certe ili ne laborus por la Delegacio. Tie ĉi oni komprenas, ke la esp-istoj ne suspektas kaj laboras, kvankam efektive ili ne suspektis kaj laboris. Do devas teksti: se... estus suspektintaj... ne estus laborintaj.Mi, kaj verŝajne doktoro Z., malkonsentas kun la PAGa rekomendo, sed la leganto mem decidu.
Por eviti la tro pezan duoblan formon kompleksan, oni povas uzi la simplan formon kondicionalan en la subprop-o kaj lasi la difinon de la tempo al la ĉefpredikato sola. Sed ĉi lasta nepre devas esprimi la tempon perfektan. La ĝusta formo de la supra frazo do estas: se la esperantistoj suspektus..., certe ili ne estus laborintaj."
Bonvolu kompreni ke mi indikas nur la formon de la verbo, ne la tempon de la propozicio. Ekzemple, en la propozicio if you visit us tomorrow... (se vi vizitos nin morgaŭ) la angla verboformo estas prezenca, sed la signifo de la subpropozicio estas futura.
If you need help, just ask. → Se vi bezonas helpon, simple petu.Oni ankaŭ povus traduki la supran frazon per futura indikativo (bezonos), depende de la signifo.
(Simpla Prezenca Indikativo, Imperativo → Prezenca Indikativo, Volitivo)
If you work too hard, you will get sick.
→ Se vi laboros tro forte, vi malsaniĝos.
(Simpla Prezenca Indikativo, Futura Indikativo → Futura Ind., Futura Ind.)
If you work too hard, you get sick.
→ Se oni laboras tro forte, oni malsaniĝas.
(Simpla Prezenca Ind, Simpla Prezenca Ind → Prezenca Ind, Prezenca Ind)
We will be late, if we stop for gas.
→ Ni estos malfruaj, se ni haltos por benzino.
(Simpla Futura Ind, Simpla Prezenca Ind → Futura Ind, Fut Ind)
If he looses the contract he will be fired.
→ Se li perdos la kontrakton li estos maldungita.
(Simpla Pres Ind, Pasiva Simpla Fut Ind → Futura Ind, Pasiva Perfekta Futura Ind)
If the road is being repaired then we will have to drive around it.Iuj preferus indiki la pasintecon ĉi tiel: "Se la vojo estus riparata, ni estus devintaj ĉirkaŭiri." Certe, ne skribu "Se la vojo estus estinta riparata..."
→ Se la vojo estas riparata, ni devos ĉirkaŭiri ĝin.
(Pasiva Imperfekta Prez Ind, Simpla Fut Ind → Pasiva Imperfekta Prez Ind, Fut Ind)
La parolanto pensas, ke oni probable riparas la vojon.If the road were being repaired then we would have to drive around it.
→ Se la vojo estus riparata, ni devus ĉirkaŭiri ĝin.
(Pasiva Imperfekta Prez Subj, Moda Helpverbo → Pasiva Imperfekta Kond, Kond)
La parolanto kredas aŭ scias, ke oni ne riparas la vojon.If the road had been being repaired we would have had to drive around it.
→ Se la vojo estus riparata, ni devus ĉirkaŭiri ĝin.
(Pasiva Perfekta Imperfekta Preterita Subj, Moda Helpverbo
→ Pasiva Imperfekta Kondicionalo, Kondicionalo)
La parolanto scias, ke la vojo ne estis riparata.
Jen diagramo, por helpi memori la rilaton inter Esperantaj kaj anglaj modoj.

|
Plena Analiza Gramatiko de Esperanto K. Kalocsay - G. Waringhien Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam, 1980
|
Longman English Grammar Alexander, L.G. Longman, London, 1992
|
| PMEG - Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko | |
| Grammar Slammar | Online English Grammar |
| Traditional Grammatical Terminology | |
| Wikipedia: Subjunctive Mood | |
| Se vi havas demandojn aŭ komentojn pri ĉi tiu eseo, bonvolu kontakti min. Samideane, | ![]() |